Op Nederlandse basisscholen worden de leerprestaties van leerlingen gevolgd met behulp van een leerlingvolgsysteem (LVS). Dit systeem bestaat uit toetsen die meerdere keren per jaar worden afgenomen om te zien hoe een leerling zich ontwikkelt op het gebied van taal, rekenen en lezen. De resultaten helpen leerkrachten om onderwijs beter af te stemmen op het niveau van de leerling en om eventuele achterstanden of juist sterke punten tijdig te signaleren.

De bekendste LVS-systemen die scholen gebruiken zijn Dia, Leerling in Beeld, IEP en Boom. Hoewel de systemen verschillende namen hebben en soms een andere opbouw, meten ze in grote lijnen dezelfde basisvaardigheden. Ze zijn allemaal gebaseerd op op de kerndoelen van het Nederlandse basisonderwijs.

Voor veel leerlingen kan het helpen om vooraf te oefenen met vergelijkbare opdrachten. Door bijvoorbeeld te werken met materiaal voor LVS-toetsen oefenen leren kinderen hoe vragen worden gesteld en raken ze vertrouwd met de structuur van een toets.

Verschillende LVS-systemen

In Nederland gebruiken scholen verschillende aanbieders van LVS-toetsen. Elk systeem heeft zijn eigen aanpak, maar de inhoud van de toetsen komt grotendeels overeen omdat ze allemaal aansluiten bij het nationale curriculum.

Dia is een digitaal leerlingvolgsysteem dat sterk gericht is op adaptieve toetsen. Dat betekent dat de moeilijkheidsgraad van vragen kan veranderen op basis van eerdere antwoorden van de leerling. Hierdoor krijgt een leerling vragen die beter aansluiten bij zijn of haar niveau.

Leerling in Beeld is de opvolger van het bekende Cito-LVS. Veel scholen gebruiken dit systeem om de voortgang van leerlingen op het gebied van taal, rekenen en lezen te meten. Het systeem geeft uitgebreide rapportages waarmee leerkrachten kunnen zien hoe een leerling zich ontwikkelt ten opzichte van landelijke gemiddelden.

IEP staat voor Inzicht Eigen Profiel. Dit systeem kijkt niet alleen naar cognitieve vaardigheden zoals taal en rekenen, maar ook naar persoonlijke ontwikkeling en leeraanpak. Veel ouders zoeken oefenmateriaal via bijvoorbeeld IEP oefenen om kinderen vertrouwd te maken met de vraagtypes.

Boom is een andere aanbieder van toetsen en leerlingvolgsystemen die op sommige scholen wordt gebruikt. De toetsen van Boom richten zich eveneens op taal, rekenen en lezen en zijn ontwikkeld om inzicht te geven in het niveau en de voortgang van leerlingen. Oefenmateriaal zoals Boom-toets oefenen kan helpen om leerlingen kennis te laten maken met de manier waarop vragen worden gesteld.

Hoewel de systemen verschillen in vorm en digitale omgeving, toetsen ze in grote lijnen dezelfde vaardigheden gedurende de basisschoolperiode.

Groep 3: de start van lezen en rekenen

In groep 3 beginnen leerlingen met formeel leren lezen, schrijven en rekenen. De LVS-toetsen in dit leerjaar richten zich vooral op het ontwikkelen van basisvaardigheden.

Leerlingen oefenen met het herkennen van letters, het samenvoegen van klanken tot woorden en het lezen van eenvoudige zinnen. Ook spelling begint in deze fase met korte, klankzuivere woorden. Bij rekenen ligt de nadruk op tellen, het herkennen van getallen en eenvoudige optel- en aftreksommen.

De toetsen zijn meestal kort en eenvoudig, zodat ze aansluiten bij het niveau van beginnende lezers. Oefenen kan helpen om de basisvaardigheden te versterken en om kinderen te laten wennen aan het maken van toetsvragen.

Groep 4: automatiseren van vaardigheden

In groep 4 wordt de basis verder uitgebouwd. Leerlingen lezen steeds vloeiender en kunnen langere woorden en zinnen herkennen. LVS-toetsen meten in deze fase vooral of leerlingen voldoende vooruitgang boeken in technisch lezen en spelling.

Bij rekenen worden optellen en aftrekken tot honderd geoefend en komen eenvoudige verhaalsommen aan bod. Leerlingen moeten steeds vaker zelf bedenken welke rekenbewerking bij een probleem hoort.

Door te oefenen met vergelijkbare opdrachten krijgen leerlingen meer routine in het lezen van vragen en het uitvoeren van rekenstappen. Dat kan hun zelfvertrouwen vergroten bij het maken van toetsen.

Groep 5: nadruk op begrijpend lezen

In groep 5 verandert het karakter van de LVS-toetsen. Omdat leerlingen nu beter kunnen lezen, wordt begrijpend lezen een belangrijk onderdeel van de beoordeling.

Leerlingen krijgen teksten met vragen over de inhoud, de hoofdgedachte of specifieke informatie in de tekst. Ze moeten leren om gericht te zoeken naar antwoorden en verbanden te leggen tussen verschillende delen van een tekst.

Rekenen wordt ook uitgebreider. Tafels van vermenigvuldiging, deelsommen en grotere getallen spelen een belangrijke rol. Daarnaast wordt bij taal meer aandacht besteed aan spellingregels en woordenschat.

Oefenen kan leerlingen helpen om strategieën te ontwikkelen voor begrijpend lezen en om rekenvaardigheden verder te automatiseren.

Groep 6: complexere opdrachten

In groep 6 worden opdrachten uitgebreider en soms ook abstracter. Leerlingen krijgen vaker rekenproblemen waarin meerdere stappen nodig zijn om tot een oplossing te komen.

Onderwerpen zoals breuken, verhoudingen en grotere getallen worden geïntroduceerd. Bij taal komen werkwoordspelling en zinsstructuur meer centraal te staan. Begrijpend lezen vraagt steeds vaker om het trekken van conclusies en het begrijpen van de structuur van een tekst.

LVS-toetsen meten in deze fase niet alleen kennis, maar ook inzicht en toepassing. Door te oefenen leren leerlingen hoe ze complexe opdrachten systematisch kunnen aanpakken.

Groep 7: verdieping van kennis

In groep 7 bouwen leerlingen verder voort op de kennis van eerdere jaren. De LVS-toetsen richten zich op verdieping van taal – en rekenvaardigheden en bereiden leerlingen langzaam voor op de laatste fase van de basisschool .

Bij rekenen komen onderwerpen zoals procenten, breuken en kommagetallen vaker aan bod. Taal richt zich sterk op werkwoordspelling en grammatica. Begrijpend lezen vraagt om het herkennen van argumenten, meningen en verschillende tekstsoorten.

Veel leerlingen ervaren dat opdrachten langer en complexer worden. Oefenen kan helpen om efficiënter te werken en strategieën te ontwikkelen voor het analyseren van teksten en rekenproblemen.

Groep 8: voorbereiding op de doorstroomtoets

In groep 8 wordt het leerlingvolgsysteem nog steeds gebruikt om de voortgang van leerlingen te volgen. Daarnaast maken leerlingen in dit leerjaar de landelijke doorstroomtoets.

De doorstroomtoets oefenen kan voor veel leerlingen nuttig zijn omdat zij zo vertrouwd raken met de structuur van de toets en de soorten vragen die zij kunnen verwachten. De toets richt zich vooral op taal en rekenen en vormt samen met het schooladvies een belangrijke factor bij de overgang naar het voortgezet onderwijs.

Bij taal ligt de nadruk op begrijpend lezen, woordenschat en taalverzorging. Bij rekenen worden onderwerpen zoals verhoudingen, breuken en procenten getoetst. De vragen zijn vaak contextgericht, waardoor leerlingen moeten begrijpen wat er in een situatie gebeurt voordat ze een antwoord kunnen geven.

Het nut van oefenen

Hoewel LVS-toetsen bedoeld zijn om de ontwikkeling van leerlingen te volgen en niet om intensief voor te trainen, kan oefenen toch voordelen hebben. Door oefenmateriaal te maken leren leerlingen hoe vragen worden gesteld en raken ze gewend aan het tempo en de structuur van een toets.

Oefenen kan ook helpen om belangrijke vaardigheden te versterken, zoals begrijpend lezen, rekenstrategieën en spelling. Veel ouders kiezen daarom voor oefenmateriaal om kinderen extra ondersteuning te geven.

Daarnaast kan oefenen de spanning rond toetsen verminderen. Leerlingen die weten wat ze kunnen verwachten, beginnen vaak met meer zelfvertrouwen aan een toets.

Conclusie

LVS-toetsen spelen een belangrijke rol in het Nederlandse basisonderwijs. Systemen zoals Dia, Leerling in Beeld, IEP en Boom helpen scholen om de ontwikkeling van leerlingen gedurende hun schooltijd te volgen. De inhoud van de toetsen groeit mee met het leerproces van kinderen, van basisvaardigheden in groep 3 tot complexere taal- en rekenopgaven in groep 8..

Hoewel de toetsen vooral bedoeld zijn om voortgang te meten, kan oefenen een waardevolle ondersteuning zijn. Door vertrouwd te raken met de vraagtypes en door vaardigheden verder te ontwikkelen, kunnen leerlingen met meer vertrouwen deelnemen aan de verschillende toetsen en uiteindelijk aan de overgang naar het voortgezet onderwijs.

Aan het eind van hun basisschoolperiode stromen leerlingen door naar het voortgezet onderwijs. De advisering voor het voortgezet onderwijs hangt af van een aantal factoren, zoals de eerder gemaakte lvs-toetsen (Leerling in Beeld, IEP, DIA, Boom), het idee van de leerkrachten én de verplichte doorstroomtoets. Deze doorstroomtoets kan van cruciaal belang zijn, omdat het advies is bij te stellen als de doorstroomtoets hoger wordt gescoord dan het afgegeven advies.

Om de doorstroomtoets goed voor te bereiden, zijn er verschillende boeken en trainers op de markt. Wij kregen een exemplaar van het boek “Doorstroomtoets oefenen” van Ruud van den Berg opgestuurd, met de vraag dit boek te beoordelen.

Waarom de doorstroomtoets oefenen?

Om te beginnen willen we antwoord geven op de vraag: waarom zou je de doorstroomtoets oefenen? Ouders hebben daar verschillende redenen voor. Om te beginnen is het goed om te weten dat de uitslag van deze toets van cruciaal belang kan zijn voor de toekomst van een kind. Stel dat je kind havo-capaciteiten vertoont, maar de school niet hoger adviseert dan vmbo-tl, kun je met de doorstroomtoets laten zien dat je kind deze capaciteit wel degelijk heeft. Een hogere score op de doorstroomtoets dwingt de school dan ook het advies naar boven bij te stellen.

Los daarvan heeft oefenen meerdere functies, namelijk:

• Het onderwijstekort is zo groot dat veel klassen nauwelijks les krijgen;
• De lessen die gegeven worden zijn (zeker in de Randstad) niet van voldoend kwaliteit, bijvoorbeeld vanwege onbevoegde leerkrachten voor de klas;
• Oefenen laat kinderen kennismaken met de typische vraagstelling op de toets;
• Door te oefenen kun je hiaten tijdig ondervangen en aanpakken;
• Oefenen maakt kinderen zekerder van zichzelf en voorkomt stress tijdens de toetsochtenden zelf;
• Door te oefenen krijg je zelf grip op de schoolresultaten en ontwikkeling van je kind.

Het boek

Het boek ‘Doorstroomtoets oefenen’ viel op een donderdagochtend op de mat. We zijn gelijk gaan zitten om het te bekijken. In het boek zijn diverse opgaven opgenomen. Deze zijn als volgt gecategoriseerd:

• Rekenen
• Spelling, grammatica en interpunctie
• Begrijpend lezen
• Woordenschat
• Informatievaardigheden
• Voorbereidend studerend lezen
• Inoefenen

In de oefeningen wordt bovendien onderscheid gemaakt tussen de “normale” opgaven in de eerste helft en de “dynamietopgaven” in de tweede helft.

Rekenen

Op het gebied van rekenen komen kinderen niks tekort. Sommen wisselen elkaar af in zowel vraagstelling, niveau als strategie. Van kale sommen tot verhaaltjessommen en van meerkeuzevragen tot open vragen. We herkennen dit van de lvs-toetsen én de laatste doorstroomtoetsen.

Spelling, grammatica en interpunctie

De lessen voor spelling, grammatica en interpunctie zitten sterk in elkaar. Er is aandacht voor belangrijke categoriewoorden, maar ook voor werkwoorden. Kinderen vervoegen deze woorden en worden gedwongen zich de materie eigen te maken. Dit is sterk en zal zorgen voor een betere basis bij het werkwoordspellen. Grammatica krijgt volop aandacht. Ook interpunctie wordt uitgebreid behandeld.

Begrijpend lezen

Een van de belangrijkste vakken voor kinderen die naar het voortgezet onderwijs gaan betreft begrijpend lezen. Aan dit vak is geen tekort in het oefenboek. Begrijpend lezen bevat interessante en wisselende teksten, zodat kinderen goed in staat worden gesteld tekstverbanden te leggen, inhoudelijke en verdiepende vragen te beantwoorden. Er wordt een beroep gedaan op alle vaardigheden en strategieën die op school horen zijn aangeleerd. Als ouder krijg je dan ook de kans om te zien in hoeverre dit al het geval is en waar nog oefening vereist is.

Woordenschat

In woordenschat wordt de betekenis van woorden aan kinderen gevraagd op basis van uitdagende oefeningen. Wie de woorden nog niet kent, krijgt de kans ze nu eigen te maken.

Informatievaardigheden

Een ander belangrijk item is informatievaardigheden. Dit is een mix tussen begrijpend lezen en rekenen, waarbij bijvoorbeeld wordt aangeleerd hoe je een zoekmachine gebruikt en hoe je informatie beoordeelt.

Voorbereidend studerend lezen

Op de doorstroomtoets komen bij de vakken rekenen en begrijpend lezen opgaven voor die een mix lijken te zijn van beide vakken, maar ook de lading informatievaardigheden niet volledig dekken. In het oefenboek van Van den Berg zijn deze opgaven verzameld onder het kopje “voorbereidend studerend lezen” en je kan dit zien als begrijpend lezen plus. Er worden grafieken, tabellen en kaartjes gebruikt om te bestuderen en vervolgens een antwoord te geven. Ook rekenvaardigheden worden hierbij aangeroerd, al is het voordeel dat ook minder sterke rekenaars zich tekstueel goed kunnen redden.

Persoonlijk vinden we voorbereidend studerend lezen een aanzienlijke meerwaarde hebben, omdat het de lat net even wat hoger durft te leggen. We sluiten niet uit dat de doorstroomtoetsen zich in de komende jaren dusdanig ontwikkelen dat dit ook echt als vak aan bod komt.

Inoefenen

Moeite met rekenen? Dan zijn er nog vele inoefenopgaven. Dit zijn kale sommen voor het metrieke stelsel, breuken, procenten en meer om meters te maken. Dit inoefenen is niet voor iedereen nodig, maar kan wel een uitkomst bieden als je merkt dat je kind op een specifiek onderdeel uitvalt.

Eindoordeel

Het boek “Doorstroomtoets oefenen” van Ruud van den Berg is een uiterst compleet werkboek voor kinderen in groep 8 van de basisschool (of groep 7-leerlingen die zich goed willen voorbereiden). We kunnen dit boek van harte aanbevelen aan ouders die zoekend zijn naar geschikt oefenmateriaal voor de doorstroomtoetsen.

Het boek is geschikt voor álle doorstroomtoetsen, dus dat betekent:

• IEP doorstroomtoets
• Leerling in Beeld
• DIA (Diataal) toets
• DOE-toets
• AMN doorstroomtoets
• Route 8 doorstroomtoets

Het boek is met € 139 wel aan de prijzige kant. Als je dat bedrag echter deelt door een heel schooljaar, valt het nog wel mee, want je hebt er wel een heel schooljaar profijt van (of in ieder geval tot de doorstroomtoets wordt afgenomen). Voor bijles ben je doorgaans meer kwijt en we zijn van mening dat dit boek al heel veel basis biedt.

De mening van gebruikers

Wat we ook belangrijk vinden is onze mening vergelijken met die van gebruikers. Op de website waar het boek te bestellen is krijgen mensen die het daadwerkelijk gekocht hebben een linkje om hun review achter te laten. Dat is fijn, want zo weet je zeker dat mensen zelf gereageerd hebben.

Het cijfer dat gebruikers gezamenlijk geven (op moment van schrijven) is een 8,8 uit 26 beoordelingen. Zie de foto hieronder.

Wat zeggen gebruikers dan zoal?

Positief

• Het oefenboek is goed te gebruiken voor de DIA-, IEP- en Leerling in Beeld doorstroomtoets;
• Kinderen vinden het een prettig boek om uit te werken;
• Begrijpend lezen en rekenen verbeteren bij veel kinderen aanzienlijk;
• Kinderen hebben hoger gescoord dan eerder afgegeven schooladviezen, mede dankzij het oefenen met dit boek;
• Het boek bevat alles wat nodig is;
• Makkelijke en moeilijke opgaven wisselen elkaar af;
• Ouders geven aan bij te zijn dat kinderen hebben kunnen laten zien wat ze kunnen;

Negatief

• Het is een duur boek;
• Doordat het zo duur is zijn de kansen ongelijk en zouden alleen vermogende ouders dit boek kunnen gebruiken (en zo niveauverschillen in stand houden).

Ervaar het zelf

Wil jij zelf ervaren wat het boek van Ruud van den Berg voor jouw kind kan betekenen? Bestel het dan via de website of door op de knop hieronder te drukken.